Chợ truyền thống trước ngã rẽ: Chợ xuống cấp, mất đi sức hút (Kỳ 3)

Khi sức mua giảm và nguồn thu eo hẹp, những ngôi chợ ấy không chỉ vắng khách mà còn đang “già đi” nhanh hơn giữa một thành phố đổi thay từng ngày.

Hạ tầng cũ kỹ và bài toán "không tiền sửa"

Tại chợ Hòa Hưng, sau hơn 30 năm đi vào hoạt động, nhiều hạng mục đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thời gian. Mỗi mùa mưa, tình trạng thấm dột lại tái diễn, không chỉ gây bất tiện cho tiểu thương mà còn làm giảm mỹ quan chung của khu chợ.

Theo ban quản lý, từ khi xây dựng đến nay, chợ Hòa Hưng gần như chưa từng được trùng tu tổng thể. Các đợt cải tạo trước đây chỉ tập trung vào những hạng mục thiết yếu như hệ thống thoát nước.

ẢNH: SẦM ÁNH

“Chợ được xây dựng từ năm 1993 và đi vào hoạt động từ năm 1995. Đến nay, chợ chưa từng được trùng tu lớn. Năm 2020, quận chỉ hỗ trợ cải tạo hệ thống cống thoát nước. Hiện đơn vị quản lý là đơn vị sự nghiệp tự chủ, không còn sử dụng ngân sách nhà nước. Nếu muốn sửa chữa toàn diện thì số tiền rất lớn và chúng tôi không thể tự đảm bảo”, bà Phạm Thị Sành, Trưởng ban quản lý chợ Hòa Hưng, cho biết.

Theo bà Sành, cơ sở vật chất xuống cấp ảnh hưởng trực tiếp đến bộ mặt chợ, từ đó làm giảm sức mua và khả năng thu hút người dân đến mua sắm. Tuy nhiên, mong muốn trùng tu lại chợ vẫn đang gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực.

Không chỉ người quản lý chợ, người dân cũng cảm nhận rõ những bất cập từ hạ tầng cũ. Bà Nguyễn Thị Chắc, một khách hàng thường xuyên đi chợ, cho rằng việc nâng cấp chợ là cần thiết nhưng không hề đơn giản.

“Khu vực trong lòng chợ thì còn có thể cải tạo cho khang trang, sạch sẽ hơn. Nhưng những điểm buôn bán tự phát ngoài chợ, người dân ngồi bán trên lề đường, vỉa hè thì rất khó đầu tư theo mô hình chợ truyền thống”, bà Chắc nói.

Thực tế cho thấy, cơ sở vật chất xuống cấp không chỉ làm giảm diện mạo chợ mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý người tiêu dùng. Một không gian chợ sạch sẽ, an toàn, khang trang sẽ góp phần tạo niềm tin, từ đó hỗ trợ tiểu thương ổn định hoạt động buôn bán.

Tuy nhiên, bài toán đầu tư cho chợ truyền thống lại không hề đơn giản. Bởi nghịch lý hiện nay là chợ cũ thì xuống cấp không có tiền sửa, trong khi một số chợ mới được xây dựng với kinh phí lớn lại rơi vào cảnh bỏ hoang nhiều năm, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Vắng khách giữa sức ép mua sắm hiện đại

Cũng tại chợ Hòa Hưng, dù chịu tác động từ dịch Covid-19 và sự thay đổi thói quen mua sắm, nhiều tiểu thương cho biết khu chợ này vẫn còn giữ được một lượng khách nhất định, chủ yếu là khách quen lâu năm. Tuy nhiên, so với trước đây, sức mua đã giảm đáng kể.

“Khoảng 5 năm trước chợ tấp nập hơn nhiều. Từ sau dịch tới giờ thì có thuyên giảm, nhưng nhìn chung chợ vẫn còn ổn so với nhiều nơi khác”, bà Trần Thị Thanh Nga, tiểu thương chợ Hòa Hưng, chia sẻ.

ẢNH: SẦM ÁNH

Trong khi đó, bà Trương Thị Nga, một tiểu thương gắn bó lâu năm với chợ, thẳng thắn nhìn nhận sức mua hiện nay chỉ còn khoảng một nửa so với trước. “Trước đây, khi công nghệ chưa bùng nổ, siêu thị chưa phát triển nhiều thì chợ buôn bán rất được. Khoảng 5 năm trở lại đây, nhất là sau Covid-19, lượng khách giảm hơn 50%. Giờ chỉ còn rất ít người mua bán trực tiếp”, bà Nga nói.

Theo bà Nga, lớp trẻ hiện nay hầu như chuyển sang đi siêu thị hoặc các mô hình mua sắm hiện đại, nơi được cho là văn minh, sạch sẽ và tiện lợi hơn. Chợ truyền thống vì thế chủ yếu phục vụ những người gắn bó lâu năm hoặc khách nước ngoài muốn trải nghiệm không gian văn hóa địa phương. “Khách bây giờ chủ yếu là khách quen từ 10–20 năm trước quay lại ủng hộ. Còn lượng khách mới thì rất ít”, bà Nga chia sẻ thêm.

Theo ban quản lý chợ Hòa Hưng, mong muốn trước mắt là được trùng tu những hạng mục cơ bản như thay mái tôn, sửa trần, sơn lại toàn bộ khu chợ để tạo diện mạo sáng sủa, khang trang hơn. Tuy nhiên, để làm được điều đó, chợ rất cần sự quan tâm và hỗ trợ từ các cấp chính quyền.

Giữa sức ép của mua sắm hiện đại và hạ tầng xuống cấp, chợ truyền thống TP.HCM đang đứng trước một câu hỏi lớn: giữ nguyên hay đổi mới?. Câu trả lời cho bài toán ấy sẽ tiếp tục được đặt ra trong kỳ tiếp theo của loạt phóng sự “Chợ truyền thống trước ngã rẽ”, khi đề án chuyển đổi hàng nghìn chợ truyền thống được đưa ra, kéo theo những lo lắng, trăn trở và yêu cầu về sự đồng thuận từ chính những người đang ngày ngày bám chợ để mưu sinh.