Đề xuất khai hộ, nộp thuế thay người thu mua ve chai

Đề xuất cho doanh nghiệp tái chế kê khai hộ, đóng thuế hộ

Góp ý dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của luật Quản lý thuế do Bộ Tài chính xây dựng, VCCI đã đề xuất bổ sung quy định cho phép doanh nghiệp (DN), tổ chức khi ký hợp đồng thu mua phế liệu với hộ, cá nhân kinh doanh được thực hiện kê khai và nộp thuế thay cho bên bán.

Theo VCCI, lực lượng thu gom ve chai, đồng nát hiện là "mắt xích quan trọng" trong hoạt động phân loại rác tại nguồn. Tuy nhiên, phần lớn lao động trong lĩnh vực này hoạt động tự phát, quy mô nhỏ lẻ, hiểu biết pháp luật hạn chế nên gặp khó khăn trong việc thực hiện các thủ tục về hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ thuế. Vì vậy, yêu cầu người thu gom tự kê khai hoặc xuất hóa đơn được cho là khó khả thi. Thực trạng này gây ra nhiều hệ lụy cho cả người thu gom, DN và cơ quan quản lý. Người thu gom thường lựa chọn bán phế liệu cho các làng nghề phi chính thức để tránh rủi ro pháp lý liên quan đến thuế. Trong khi đó, DN tái chế gặp khó trong việc chứng minh nguồn gốc đầu vào hợp lệ để quyết toán thuế, dẫn đến thiếu hụt nguyên liệu trong nước và mất cơ hội đáp ứng các đơn hàng quốc tế có yêu cầu cao về tỷ lệ tái chế. Về phía nhà nước, việc thiếu cơ chế quản lý phù hợp không chỉ gây thất thu thuế mà còn khiến dòng chảy phế liệu khó kiểm soát, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên.

ẢNH: NG.NGA

Thế nên, cơ chế để DN "khai thay, nộp thuế thay" sẽ giúp giảm gánh nặng thủ tục cho nhóm lao động yếu thế, đồng thời góp phần chính thức hóa chuỗi cung ứng phế liệu, đưa nguồn nguyên liệu tái chế vào các nhà máy hiện đại thay vì các cơ sở thủ công gây ô nhiễm. Qua đó, giúp DN có đủ chứng từ hợp lệ để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đề xuất này được xem là bước đi cần thiết để thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn và biến rác thải thành tài nguyên một cách hiệu quả trong bối cảnh các quy định về thuế đang được siết chặt.

Theo Hiệp hội Nhựa VN, trong nhiều thập niên qua, hoạt động thu gom, phân loại và tái chế phế liệu chủ yếu diễn ra tự phát tại hàng trăm làng nghề trên cả nước. Vì vậy, chính sách thuế đối với lĩnh vực này cần được xây dựng theo lộ trình phù hợp, vừa tăng trách nhiệm quản lý, vừa tạo nguồn thu cho ngân sách. Hiệp hội cho biết lực lượng thu gom, phân loại phế liệu hiện nay phần lớn là phụ nữ lớn tuổi, thuộc nhóm lao động yếu thế. Số thuế nhà nước thu được từ nhóm này không đáng kể, song các quy định hiện hành lại vô tình đẩy họ vào khu vực kinh tế phi chính thức. Bởi phần lớn cá nhân thu gom phế liệu không có khả năng thực hiện các thủ tục kế toán, kê khai thuế hay đăng ký kinh doanh phức tạp. Điều này cũng khiến nhiều DN tái chế, đặc biệt trong ngành nhựa, e ngại thu mua phế liệu trong nước do không thể chứng minh nguồn gốc đầu vào hợp lệ.

Ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa VN, nhấn mạnh việc cho phép DN kê khai và nộp thuế thay sẽ giúp "nắn dòng" chất thải vào các DN tái chế chính thức, hạn chế tình trạng tái chế thủ công gây ô nhiễm tại các làng nghề. Cơ chế này cũng góp phần hỗ trợ Chính phủ thực hiện chính sách mở rộng trách nhiệm nhà sản xuất và thúc đẩy mục tiêu kinh tế tuần hoàn.

Không để ảnh hưởng đến người thu gom, nhặt ve chai

Theo quy định tại Nghị định 320/2025 của Chính phủ, thu nhập từ hoạt động bán phế liệu được miễn thuế. Đồng thời, Thông tư 78/2012 của Bộ Tài chính cho phép DN không phải xuất hóa đơn đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào là phế liệu do người trực tiếp nhặt bán. Tuy nhiên, để khoản chi phí này được công nhận hợp lệ, các cơ sở thu gom vẫn phải lập bảng kê mua hàng, ghi đầy đủ thông tin người bán như họ tên, địa chỉ, số căn cước công dân và số tiền thanh toán thực tế.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật TNHH Minh Đăng Quang, cho biết trên thực tế nhiều hộ kinh doanh phế liệu hiện chưa có thói quen thực hiện việc kê khai này, hoặc chỉ kê khai đơn giản nhưng không xuất hóa đơn đầu ra vì cho rằng doanh thu chưa vượt ngưỡng 1 tỉ đồng mỗi năm.

Ủng hộ đề xuất cho phép DN kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân thu gom phế liệu, song ông Trần Xoa lưu ý việc triển khai cần được thực hiện theo hướng đơn giản nhất để không ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động nghèo.

"Thời gian qua, nhiều DN tái chế gặp khó khăn trong việc lấy hóa đơn đầu vào khi mua phế liệu từ các vựa thu gom. Thậm chí đã xuất hiện tình trạng một số hộ kinh doanh đi mua hóa đơn không hợp lệ để cung cấp cho DN, và cơ quan quản lý phải vào cuộc. Trong khi đó, nhu cầu mua nguyên liệu tái chế trong nước hiện rất lớn, mỗi giao dịch có thể lên tới 5 - 10 tấn phế liệu. Vì vậy, đề xuất của VCCI xuất phát từ nhu cầu thực tế của DN muốn hợp thức hóa hoạt động thu mua phế liệu trong nước. Nếu quy định này được đưa vào nghị định của Chính phủ, cơ quan thuế sẽ có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để cho phép DN thực hiện nghĩa vụ thuế thay cho người thu gom", luật sư Trần Xoa cho biết.

Ông Xoa cũng khuyến nghị DN tái chế có thể cử nhân viên trực tiếp xuống các vựa phế liệu, chuẩn bị sẵn biểu mẫu và hướng dẫn cách ghi chép đơn giản trong thời gian đầu làm quen; sau đó giao lại cho hộ mua phế liệu tự làm, bảo đảm kê khai đúng, đủ thì DN sẽ mua và mua với số lượng lớn. "DN tái chế có nhu cầu nguyên liệu thì cũng nên đồng hành với các cá nhân, hộ kinh doanh thu gom phế liệu để tạo nguồn đầu vào rõ ràng, minh bạch; qua đó không chỉ giúp hoạt động mua bán đi vào nền nếp mà còn góp phần giải quyết vấn đề môi trường", ông Trần Xoa nói.

Trong khi đó, GS-TS Võ Xuân Vinh lại bày tỏ quan điểm thận trọng hơn đối với việc áp dụng nghĩa vụ thuế cho người nhặt ve chai và các điểm thu gom phế liệu nhỏ lẻ. Nếu đưa hoạt động thu gom ve chai vào cơ chế hợp đồng, kê khai và nộp thuế bài bản sẽ làm phát sinh thêm chi phí quản lý và nguồn lực giám sát, trong khi hiệu quả thu ngân sách chưa chắc tương xứng. "Quan điểm của tôi là cần tạo điều kiện tối đa cho nhóm lao động thu nhập thấp như người nhặt ve chai, bán vé số. Đây không phải nhóm đối tượng trọng tâm để quản lý thuế", GS Võ Xuân Vinh nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế quốc dân) cũng cho rằng cần khảo sát kỹ tác động trước khi áp dụng chính sách. Những người nhặt ve chai hay phân loại phế liệu thường có thu nhập bấp bênh, làm việc trong môi trường độc hại nên cần được xem xét ở góc độ an sinh xã hội. Dù vậy, với các vựa phế liệu quy mô lớn, doanh thu cao, việc thực hiện nghĩa vụ thuế và xuất hóa đơn là cần thiết. Có thể áp dụng mức thuế khoán thấp theo khối lượng hoặc giá trị giao dịch, chẳng hạn khoảng 100.000 đồng mỗi tấn phế liệu hoặc từ 1 - 1,5% giá trị giao dịch nhằm hình thành thói quen tuân thủ thuế trong lĩnh vực này.