Vĩnh biệt GS Phạm Minh Hạc, bậc đại sư của ngành giáo dục Việt Nam

Ông Phạm Hoàng Minh Ly, con trai của GS Viện sĩ Phạm Minh Hạc, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục Việt Nam xác nhận với Báo Thanh Niên, do tuổi cao sức yếu, GS Phạm Minh Hạc đã từ trần lúc 1 giờ 10 sáng nay, 31.7, sau 5 tháng nằm dưỡng bệnh tại Bệnh viện hữu nghị Việt - Xô. 

ẢNH: NGUYỄN PHƯƠNG VĂN (5XU)

Sáng cùng ngày, Ban Tuyên giáo và Dân vận T.Ư cùng họp với Bộ GD-ĐT, 2 cơ quan đã thống nhất tổ chức lễ truy điệu và đưa tang ông vào sáng ngày 5.8 (sau khi rời Bộ GD-ĐT, GS Phạm Minh Hạc có một thời gian là Phó ban thường thực Ban Khoa giáo T.Ư, nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận T.Ư).

GS Phạm Minh Hạc sinh năm 1935, quê ở xã Đông Mỹ, H.Thanh Trì (nay là xã Nam Phù), TP.Hà Nội. Ông nhận bằng tiến sĩ năm 1971 và tiến sĩ khoa học năm 1977 tại Liên Xô cũ. Ông được ĐH Tổng hợp Moskva phong là giáo sư tâm lý học năm 1984 và được Viện hàn lâm Khoa học chính trị Nga công nhận là viện sĩ năm 1999. Ông là một trong những cây đại thụ, bậc "đại sư" đặt nền móng cho ngành tâm lý học và hệ thống lý luận khoa học giáo dục hiện đại tại Việt Nam.

Người chèo lái "con thuyền giáo dục" qua thời kỳ khó khăn của đất nước

Có một câu nói của GS Phạm Minh Hạc được ghi vào lịch sử ngành GD-ĐT: "Giữ vững để không tan vỡ, khôi phục những cái đã mất, củng cố những cái còn lại và phát triển cái cần thiết". Đó là phương châm hành động mang tính tình thế được GS Phạm Minh Hạc đề ra để chèo lái ngành giáo dục vượt qua một trong những thời kỳ thử thách khắc nghiệt nhất của lịch sử nước nhà.

GS Phạm Minh Hạc làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục giai đoạn 1987 - 1990. Đó là giai đoạn đầu thời kỳ đổi mới (sau Đại hội Đảng VI năm 1986), đất nước ta rơi vào tình trạng lạm phát phi mã, kinh tế suy thoái trầm trọng và đời sống nhân dân vô cùng thiếu thốn.

Do ngân sách quốc gia eo hẹp, cơ sở vật chất trường lớp xuống cấp nghiêm trọng. Đời sống giáo viên gặp muôn vàn khó khăn, lương không đủ sống dẫn đến làn sóng bỏ nghề hàng loạt. Số lượng học sinh bỏ học tăng cao, nguy cơ tái mù chữ xuất hiện ở nhiều địa phương. Đây cũng là giai đoạn chuẩn bị cho việc hợp nhất các bộ (Bộ Giáo dục, Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Tổng cục Dạy nghề) thành Bộ GD-ĐT vào năm 1990.

Quyết sách "khôi phục, ổn định, giữ vững phát triển" của Bộ trưởng Phạm Minh Hạc đã giúp ông chèo lái được "con thuyền giáo dục" vượt qua giai đoạn cực kỳ khó khăn đó. Ông luôn bám sát thực tiễn giáo dục, nhờ đó đã đề xuất được nhiều giải pháp quản lý phù hợp với thực tiễn. Ông đã có công lớn trong thực hiện mục tiêu quốc gia về xóa nạn mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học năm 2000.

Bậc đại sư của ngành giáo dục

Sau này, dù đã về hưu, GS Phạm Minh Hạc vẫn tiếp tục dõi theo sự phát triển của ngành GD-ĐT. Chia sẻ với các nhà báo giáo dục, ông cho biết hạnh phúc lớn nhất của đời ông là đi đâu cũng được gọi bằng "thầy". "Dù tôi có làm Bộ trưởng, Thứ trưởng, làm gì đi chăng nữa nhưng khi nghe gọi "thầy giáo Hạc" là vui lắm, tự hào lắm, phấn khởi lắm", GS Phạm Minh Hạc từng chia sẻ.

Niềm đau đáu khôn nguôi của ông là đời sống giáo viên. Ông từng nhiều lần gửi đi thông điệp "tha thiết đề nghị T.Ư Đảng, Chính phủ, Quốc hội quan tâm đến điều kiện sống của thầy cô giáo". Ông nói: "Làm sao để các thầy, cô giáo được tạo điều kiện tốt nhất có thể. Làm sao để các thầy cô có động lực, đem hết tài năng, trí tuệ để phục vụ sự nghiệp GD-ĐT của nước nhà".

ẢNH: BỘ GD-ĐT

Cách đây 2 năm, tại một hội thảo tôn vinh, tri ân GS Phạm Minh Hạc do Hội Cựu giáo chức Việt Nam và Bộ GD-ĐT phối hợp tổ chức, PGS Nguyễn Kim Sơn (lúc ấy là Bộ trưởng Bộ GD-ĐT) nhận định về những bài học mà GS Phạm Minh Hạc để lại cho hậu thế: "Trong đó có bài học về việc phát triển khoa học tâm lý, lấy khoa học tâm lý làm gốc căn cơ nền tảng để phát triển khoa học giáo dục. Đó là tầm nhìn xa về chính sách trong giáo dục, là tinh thần bám sát thực tiễn, tinh thần đề cao công bằng trong giáo dục, tinh thần nhân văn trong giáo dục…".

Nguyên Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cũng bày tỏ những điều may mắn của ngành GD-ĐT là có những nền tảng gốc mà những tiền bối đã gây dựng một cách chắc chắn từ trước để nay kế thừa; có bài học lớn, tấm gương sáng để tiếp nối, soi sửa và noi theo.

"Với những hiểu biết của cá nhân tôi với tư cách hậu học, hậu sinh, hậu bối, hậu kế, tôi thấy GS Viện sĩ Nhà giáo nhân dân Phạm Minh Hạc thực sự là bậc đại sư thời hiện đại với tất cả ý nghĩa của nó", ông Nguyễn Kim Sơn khẳng định.